کتاب توتم و تابو فروید
معرفی کتاب توتم و تابو
کتاب «توتم و تابو» یکی از آثار مهم زیگموند فروید است که تلاش میکند رابطهای بین روانکاوی و انسانشناسی برقرار کند. این اثر به شکلی بینظیر ریشههای باورها و تابوهای فرهنگی را بررسی کرده و نشان میدهد چگونه این مفاهیم از گذشتههای دور بهصورت توتمیسم و تابوهای فرهنگی در زندگی انسانها تجلی یافته و حتی در جوامع امروز نیز ادامه یافته است. تحلیل فروید از شباهت بین زندگی ذهنی انسانهای اولیه و روانرنجوریهای امروزی یکی از نکات جالب توجه این کتاب است.
دربارهی کتاب توتم و تابو
فروید در کتاب توتم و تابو از ابزار روانکاوی برای تحلیل پدیدههای فرهنگی استفاده کرده است. وی سعی دارد میان مردمشناسی، زبانشناسی و روانکاوی ارتباط برقرار کند. فروید معتقد است که هرچند توتمیسم بهتدریج کمرنگ شده، اما شکلهای جدیدی از تابوهای فرهنگی و مذهبی همچنان در جوامع مدرن دیده میشوند. او در بخشهای مختلف کتاب با استناد به دستاوردهای انسانشناسی و باستانشناسی، معنای توتم و تابو را توضیح داده و نشان داده که پیشرفتهای علمی و فنی، تاثیر بیشتری بر توتم داشتهاند تا بر تابو.
بررسی نظامهای توتمیسم
فروید در فصل اول کتاب توتم و تابو، به بررسی نظامهای توتمیسم در میان بومیان استرالیایی پرداخته است. در این جوامع، هر فرد و گروهی توتم خاصی دارند که ممکن است یک حیوان، گیاه یا عنصر طبیعی باشد. اعضای قبایل اجازه ندارند با افرادی که توتم مشابهی دارند ازدواج کنند. فروید این فرهنگها را به عنوان ریشهای برای تابوهای مدرن، از جمله ترس از زنای با محارم، تفسیر کرده و نشان میدهد چگونه توتمیسم به عنوان یک سازوکار فرهنگی، بعدها جای خود را به اشکال جدید داده است.
مفهوم تابو و فرافکنی
فصل دوم این کتاب به مفهوم تابو و نحوهی کارکرد آن در ارتباط با توتمیسم میپردازد. فروید تابو را هر چیزی میداند که احساس ترس و اضطراب ایجاد کند. او با بررسی مفهوم فرافکنی، نشان میدهد که اقوام بدوی مانند افراد روانرنجور، ترسها و امیال منفی خود را به توتم یا نیروهای غیرمادی نسبت میدهند. از نظر او، همانگونه که در افراد روانرنجور، بخشهای سرکوبشدهی احساسات به دیگران فرافکنی میشود، در جوامع ابتدایی نیز افراد امیال خود را به نمادهای توتمی فرافکنی میکنند.
جادو و باور به ارواح
زیگموند فروید در فصل سوم کتاب به بررسی اعتقاد به ارواح و جادو پرداخته و نشان میدهد که این باورها از تمایل اقوام بدوی به تعمیم ساختارهای ذهنی خود به جهان مادی ناشی میشود. او این شباهت را با روانرنجوریهای امروزی مانند اختلالات هذیانی و تفکر وسواسی مقایسه کرده و به این نتیجه میرسد که باور به ارواح و جادو نتیجهی تمایلات ناخودآگاه است که هنوز در روان انسانها دیده میشود. همچنین، فروید به تأثیر سرکوب غرایز بر باورهای ماورالطبیعی اشاره میکند که این نکته، همچنان در مباحث فرهنگی و روانشناسی جایگاه ویژهای دارد.
عقدهی ادیپ و سلسلهمراتب قدرت
در فصل چهارم، فروید به بررسی نظریهی داروین در مورد سلسلهمراتب قدرت در جوامع اولیه پرداخته است. او رابطه بین عقدهی ادیپ و جایگاه پدر در قبایل بدوی را توضیح میدهد و تفسیر میکند که چگونه پدرکشی و رابطهی دوسویهی احترام و ترس از پدر در شکلگیری توتمیسم و تابو نقش داشتهاند. این دیدگاه فروید، ایدهی پدرکشی را به عنوان رویدادی نمادین در فرهنگهای مختلف معرفی کرده و به آن به عنوان یکی از مراحل عادی در تکامل فرهنگی انسان میپردازد.
نکوداشتهای کتاب توتم و تابو
کتاب «توتم و تابو» از زمان انتشار در سال 1913، توجه بسیاری از متفکرین و محققین علوم انسانی را به خود جلب کرده است. بزرگان این حوزه، از جمله فرانز بوآس، کلود لوی اشتراوس، و هارولد بلوم، این کتاب را مورد نقد و تحسین قرار دادهاند. این کتاب را میتوان ماجراجویی فکری فروید در دنیای انسانشناسی و روانکاوی دانست. ناشران و مفسران مختلف، از جمله پنگوئن پابلیکیشن و بوک نیوز نیز این اثر را بهعنوان اثری کلاسیک و جذاب ستودهاند.
نتیجه گیری
کتاب توتم و تابو برای علاقهمندان به حوزههای جامعهشناسی، روانکاوی و مطالعات فرهنگی بسیار جذاب خواهد بود. اگر به دنبال شناخت ریشههای باورها و تابوهای فرهنگی در جوامع مختلف هستید و علاقهمندید تا بدانید چگونه افکار و باورهای انسانها از دورههای ابتدایی تا امروز تغییر کرده، خواندن این کتاب برای شما لذتبخش و آموزنده خواهد بود.
