در دنیای درمانهای روانشناختی، اصطلاحات “روانکاوی ” و “درمان روانپویشی” اغلب به جای هم استفاده میشوند. با این حال، شناخت تفاوتهای این دو رویکرد برای انتخاب درمان مناسب اهمیت زیادی دارد. انتخاب بین روانکاوی و درمان روانپویشی تنها به ویژگیهای درمانی آنها بستگی دارد بلکه به نیازها، ترجیحات و شرایط مراجع نیز مرتبط است. در این مقاله، به صورت تخصصی به بررسی تفاوتها، شباهتها، کاربردها، مزایا و معایب بین روانکاوی و درمان روانپویشی میپردازیم تا بتوانید بهترین تصمیم را برای مسیر درمانی خود بگیرید.
روانکاوی چیست؟
روانکاوی، پایهگذاری شده توسط زیگموند فروید در اواخر قرن نوزدهم، یک فرآیند عمیق و بلندمدت است که هدف اصلی آن کشف تعارضات ناخودآگاه، خاطرات سرکوبشده و الگوهای روانی پایدار میباشد. در روانکاوی، باور بر این است که بسیاری از مشکلات روانی از تعارضات حلنشده دوران کودکی ناشی میشوند.
در این درمان، بیمار اغلب روی کاناپه دراز میکشد، درمانگر پشت سر او مینشیند و ارتباط چشمی برقرار نمیشود تا بیمار بتواند آزادانهتر تداعیهای ذهنی خود را بیان کند. درمانگر نقش “لوح سفید” را ایفا میکند تا انتقال (Transference) یعنی بازسازی روابط گذشته بر روی درمانگر، به خوبی شکل گیرد.
روشهای اصلی در روانکاوی عبارتاند از:
– تداعی آزاد
– تحلیل رویاها
– کار با انتقال و مقاومتها
– شناسایی مکانیسمهای دفاعی مانند واپسرانی، فرافکنی و انکار
روانکاوی فرآیندی زمانبر است و ممکن است چندین سال و چندین جلسه در هفته به طول انجامد.
درمان روانپویشی چیست؟
درمان روانپویشی، شاخهای مدرن و تطبیقیافته از روانکاوی سنتی است که با حفظ اصول اساسی، ساختاری انعطافپذیرتر و قابل دسترستر ارائه میدهد. این رویکرد بر اهمیت روابط گذشته و حال، شناخت الگوهای هیجانی و تعارضات ناخودآگاه تاکید دارد.
در درمان روانپویشی:
– جلسات معمولاً به صورت هفتگی برگزار میشود.
– مدت درمان از چند ماه تا چند سال متغیر است.
– درمانگر نقش فعالتری دارد و در مکالمات وارد میشود.
– همزمان بر تجربیات کودکی و روابط فعلی تمرکز میشود.
این نوع درمان با روشهایی نظیر شفافسازی، تفسیر الگوهای رفتاری، بررسی روابط بینفردی و تشویق به ابراز هیجانات پنهان کار میکند.
تفاوتهای کلیدی بین روانکاوی و درمان روانپویشی
| ویژگی | روانکاوی سنتی | رواندرمانی پویشی |
| مدت درمان | چندین سال | چند ماه تا چند سال |
| تعداد جلسات در هفته | ۳ تا ۵ جلسه | ۱ تا ۲ جلسه |
| سبک تعامل درمانگر | منفعل (نقش صفحه سفید) | فعال، همراه با بینش و بازخورد |
| تمرکز زمانی | بیشتر بر گذشته | ترکیبی از گذشته و حال |
| دسترسی | دشوارتر و گرانتر | در دسترستر و مقرون بهصرفهتر |
شباهتها بین روانکاوی و درمان روانپویشی
– هر دو بر اهمیت ناخودآگاه تاکید دارند.
– تاثیر تجربیات کودکی بر شخصیت کنونی را مهم میدانند.
– فرایندهای انتقال و مقاومت را بررسی میکنند.
چه زمانی کدام درمان مناسبتر است؟
روانکاوی مناسبتر است اگر:
– به دنبال تغییرات عمیق در شخصیت و ساختار روانی خود هستید.
– به تحلیل عمیق ناخودآگاه خود علاقهمندید.
– آمادگی مالی و زمانی برای جلسات مکرر دارید.
درمان روانپویشی مناسبتر است اگر:
– به دنبال بینش نسبت به مشکلات کنونی روابط خود هستید.
– ترجیح میدهید روند درمان سریعتر و کاربردیتر باشد.
– نیازمند درمانی منعطفتر هستید که با سایر رویکردهای درمانی ترکیب شود.
کاربردهای درمان روانکاوی و روانپویشی
هر دو رویکرد میتوانند در درمان مشکلاتی مانند:
– افسردگی مزمن
– اضطراب و حملات پانیک
– اختلالات شخصیت
– مشکلات هویتی
– آسیبهای کودکی
– مسائل مربوط به عزتنفس پایین
– مشکلات مزمن در روابط بینفردی
– بحرانهای هویتی و تحولی در دورههای مختلف زندگی
مزایا و معایب هر درمان
مزایای روانکاوی
– دسترسی به سطوح عمیقتر ناخودآگاه
– ایجاد تغییرات بنیادین در ساختار شخصیت
– امکان رفع ریشهای تعارضات طولانیمدت
معایب روانکاوی
– طولانی بودن روند درمان
– هزینههای بالا به دلیل جلسات مکرر
– نیاز به تعهد زمانی شدید
مزایای درمان روانپویشی
– کوتاهتر و اقتصادیتر
– انعطافپذیرتر برای مراجعین شاغل یا دارای محدودیت زمانی
– امکان ترکیب با رویکردهای دیگر مانند CBT
معایب درمان روانپویشی
– ممکن است در موارد مشکلات بسیار عمیق، اثربخشی کمتری نسبت به روانکاوی کلاسیک داشته باشد.
– نیازمند مهارت بالای درمانگر در تشخیص و تحلیل الگوهای هیجانی در زمان محدودتر است.
باورهای نادرست رایج درباره این درمانها
– “روانکاوی فقط برای ثروتمندان است”: هرچند روانکاوی کلاسیک هزینهبر است، امروزه نسخههای کوتاهمدتتری نیز ارائه میشود.
– “درمان روانپویشی غیرعلمی است”: مطالعات متعددی اثربخشی روانپویشی را در درمان افسردگی، اضطراب و اختلالات شخصیت تایید کردهاند.
– “این درمانها زمان زیادی میبرند”: درمان روانپویشی میتواند کوتاهمدت باشد و حتی در ۱۲ تا ۲۴ جلسه نتایج معناداری ایجاد کند.
ترکیب درمان روانپویشی با سایر رویکردها
درمانگران امروزی غالباً روانپویشی را با رویکردهایی همچون:
– درمان شناختی-رفتاری (CBT)
– درمان مبتنی بر دلبستگی
– ذهنآگاهی و درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT)
ترکیب میکنند تا درمانی جامع و اثربخشتر فراهم شود.
سخن پایانی
شناخت دقیق تفاوتها و شباهتهای روانکاوی و درمان روانپویشی به مراجعان و درمانگران کمک میکند انتخابی آگاهانه و متناسب با نیازهای شخصی داشته باشند. هر دو رویکرد ابزاری ارزشمند برای درک بهتر خود، تغییر الگوهای ناکارآمد روانی و ارتقاء کیفیت زندگی هستند. بسته به شرایط فردی، سطح مشکلات روانشناختی و میزان آمادگی برای تعهد درمانی، میتوان یکی از این رویکردها یا ترکیبی از آنها را انتخاب کرد.
در نهایت، مهم نیست کدام روش را انتخاب میکنید؛ مهم این است که فرآیند درمان را با آگاهی، صداقت و اعتماد به پیش ببرید. همکاری مراجع و درمانگر، کلید موفقیت هر مسیر درمانی است.
