اختلالات روانپزشکی: انواع، علائم، علل و روش‌های درمان

اختلالات روانپزشکی طیف وسیعی از بیماری‌ها را در بر می‌گیرد که بر افکار، احساسات، رفتار و عملکرد فرد تأثیر می‌گذارند. این اختلالات می‌توانند از خفیف تا شدید متغیر باشند و بر زندگی روزمره، روابط و توانایی فرد برای کار یا تحصیل تأثیر بگذارند. شناخت انواع، علائم، علل و روش‌های درمان این اختلالات برای تشخیص زودهنگام و مدیریت مؤثر آن‌ها حیاتی است. در این مقاله از مد پاور شیر، به بررسی جامع اختلالات روانپزشکی و ارائه اطلاعات کاربردی در این زمینه می‌پردازیم.

اختلال شخصیت نامشخص (PD-NOS)

اختلال شخصیت نامشخص (PD-NOS) به دسته‌ای از اختلالات شخصیتی اشاره دارد که معیارهای کامل برای تشخیص هیچ یک از اختلالات شخصیتی خاص (مانند خودشناسی، سلامت روان، یا درک عمیق خود) را ندارند، اما همچنان باعث اختلال قابل توجهی در عملکرد فردی و اجتماعی می‌شوند. این تشخیص زمانی به کار می‌رود که الگوی ناهنجار شخصیت وجود دارد، اما تمامی ویژگی‌های لازم برای تشخیص یک اختلال خاص برآورده نمی‌شود، یا زمانی که ویژگی‌هایی از چندین اختلال شخصیت مختلف همزمان وجود دارد اما هیچ‌کدام به تنهایی غالب نیستند. این وضعیت می‌تواند تشخیص و درمان را پیچیده‌تر کند، زیرا نیاز به رویکردی فردی‌تر و جامع‌تر دارد تا به نیازهای خاص هر فرد پاسخ دهد.

اختلال شخصیت مرزی

اختلال شخصیت مرزی (Borderline Personality Disorder – BPD) با بی‌ثباتی شدید در خلق‌وخو، روابط بین فردی، خودانگاره و رفتار مشخص می‌شود. افراد مبتلا به این اختلال ممکن است نوسانات خلقی شدیدی را تجربه کنند، از دوره‌های سرخوشی و انرژی بالا تا دوره‌های افسردگی و اضطراب شدید. ترس از رها شدن و تلاش‌های مضطربانه برای جلوگیری از آن، حتی اگر واقعی نباشد، در این افراد بسیار شایع است. همچنین، رفتارهای تکانشی مانند خودآزاری، سوءمصرف مواد، یا روابط جنسی پرخطر نیز می‌توانند از نشانه‌های BPD باشند. این بی‌ثباتی‌ها و رفتارهای ناسازگار، زندگی روزمره و روابط افراد را به شدت تحت تأثیر قرار می‌دهند و نیاز به سلامت روان و حمایت درمانی مستمر دارند.

اختلال شخصیت پارانوئید

اختلال شخصیت پارانوئید (Paranoid Personality Disorder – PPD) با الگویی فراگیر از بی‌اعتمادی و سوءظن نسبت به دیگران مشخص می‌شود، به گونه‌ای که انگیزه‌های آن‌ها بدخواهانه تلقی می‌گردد. افراد مبتلا به این اختلال اغلب احساس می‌کنند که دیگران قصد فریب، آسیب رساندن یا بهره‌برداری از آن‌ها را دارند، حتی بدون وجود شواهد کافی. این بی‌اعتمادی می‌تواند به روابط بین فردی آن‌ها آسیب جدی وارد کند، زیرا آن‌ها تمایل دارند وفاداری دوستان و شرکای خود را زیر سوال ببرند و به سرعت احساس خیانت کنند. این سوءظن مداوم و بی‌دلیل، می‌تواند منجر به انزوا و دشواری در برقراری ارتباطات معنادار شود و بر جنبه‌های مختلف زندگی فرد تأثیر بگذارد. این افراد اغلب هوشیار، گوشه‌گیر و همیشه در حال جستجو برای شواهدی هستند که سوءظن‌های آن‌ها را تأیید کند، حتی در مواجهه با اظهارات یا اقدامات کاملاً بی‌خطر. آن‌ها ممکن است کینه‌ها را برای مدت طولانی در دل نگه دارند و تمایلی به بخشش نداشته باشند، که این خود بر توانایی آن‌ها در ایجاد و حفظ روابط سالم سایه می‌افکند.

اختلال شخصیت اجتنابی

اختلال شخصیت اجتنابی (Avoidant Personality Disorder – AvPD) با الگویی فراگیر از بازداری اجتماعی، احساس بی‌کفایتی، و حساسیت مفرط نسبت به ارزیابی منفی مشخص می‌شود. افراد مبتلا به این اختلال به شدت نگران طرد شدن یا مورد انتقاد قرار گرفتن هستند، به همین دلیل تمایل به اجتناب از موقعیت‌های اجتماعی و فعالیت‌هایی دارند که مستلزم تماس با دیگران است. این ترس شدید از قضاوت منفی می‌تواند منجر به انزوای اجتماعی شود، حتی اگر فرد عمیقاً خواهان روابط نزدیک باشد. آن‌ها اغلب خود را ناتوان یا بی‌جاذبه می‌بینند و به همین دلیل از برقراری ارتباطات جدید یا شرکت در فعالیت‌های گروهی خودداری می‌کنند، مگر اینکه از پذیرش بدون قید و شرط اطمینان حاصل کنند. این حساسیت بالا و ترس از طرد شدن، مانع از شکل‌گیری روابط عمیق و مشارکت کامل در زندگی روزمره می‌شود.

اختلال شخصیت اسکیزوئید

اختلال شخصیت اسکیزوئید (Schizoid Personality Disorder – SPD) با الگویی فراگیر از جدایی از روابط اجتماعی و محدودیت در ابراز هیجانات در بافت‌های بین‌فردی مشخص می‌شود. افراد مبتلا به این اختلال معمولاً علاقه‌ای به روابط صمیمی ندارند، حتی با اعضای خانواده نزدیک خود، و ترجیح می‌دهند بیشتر وقت خود را به تنهایی بگذرانند. آن‌ها اغلب سرد، بی‌تفاوت، و بدون واکنش عاطفی به نظر می‌رسند و ممکن است در ابراز احساسات خود، چه مثبت و چه منفی، دشواری داشته باشند. این افراد به ندرت به تعریف و تمجید یا انتقاد دیگران واکنش نشان می‌دهند و ممکن است در فعالیت‌هایی که لذت بخش هستند، اشتیاق کمی از خود نشان دهند. این بی‌علاقگی به تعاملات اجتماعی و فقدان هیجان، منجر به انزوای شدید و عدم توانایی در برقراری ارتباطات معنادار می‌شود.

اختلال شخصیت وسواسی جبری

اختلال شخصیت وسواسی جبری (Obsessive-Compulsive Personality Disorder – OCPD) با الگویی فراگیر از مشغولیت ذهنی با نظم، کمال‌گرایی و کنترل، همراه با انعطاف‌ناپذیری، باز بودن و ناکارآمدی مشخص می‌شود. افراد مبتلا به OCPD معمولاً به جزئیات، قوانین، فهرست‌ها و سازماندهی بیش از حد توجه می‌کنند، تا حدی که هدف اصلی فعالیت از دست می‌رود. این کمال‌گرایی می‌تواند مانع از اتمام وظایف شود، زیرا هرگز احساس نمی‌کنند که کاری به اندازه کافی خوب انجام شده است. آن‌ها تمایل زیادی به کنترل خود، دیگران و محیط اطراف دارند و ممکن است در تفویض اختیار یا همکاری با دیگران مشکل داشته باشند، مگر اینکه دقیقاً طبق روش خودشان انجام شود. این افراد اغلب بیش از حد وظیفه‌شناس، خشک و لجوج به نظر می‌رسند و ممکن است در ابراز احساسات گرم و محبت‌آمیز مشکل داشته باشند، که این ویژگی‌ها می‌تواند بر روابط شخصی و حرفه‌ای آن‌ها تأثیر بگذارد.

اختلال شخصیت ضد اجتماعی

اختلال شخصیت ضد اجتماعی (Antisocial Personality Disorder – ASPD) با الگویی فراگیر از بی‌توجهی و نقض حقوق دیگران مشخص می‌شود که از ۱۵ سالگی آغاز می‌شود.

افراد مبتلا به این اختلال غالباً ویژگی‌ها و رفتارهای زیر را نشان می‌دهند:

• فریبکار، بی‌مسئولیت و تکانشی هستند.
• هیچ پشیمانی از اعمال خود نشان نمی‌دهند.
• ممکن است دروغ‌گویی مداوم، استفاده از اسامی جعلی یا فریب دیگران برای منافع شخصی را نشان دهند.
• از دیگران در روابط خود سوءاستفاده می‌کنند.
• نسبت به ایمنی خود یا دیگران بی‌توجه هستند.
• رفتارهای تکانشی از خود نشان می‌دهند.
• تحریک‌پذیری و پرخاشگری دارند.
• در حفظ شغل یا تعهدات مالی ناتوان هستند.

این افراد معمولاً فاقد همدلی هستند و نسبت به رنج دیگران بی‌تفاوت می‌مانند، که این ویژگی‌ها می‌تواند به مشکلات جدی قانونی و اجتماعی منجر شود.

اختلال شخصیت هیستریونیک

اختلال شخصیت هیستریونیک (Histrionic Personality Disorder – HPD) با الگویی فراگیر از هیجان‌پذیری مفرط و رفتارهای جلب توجه‌کننده مشخص می‌شود. این اختلال با ویژگی‌های زیر همراه است:

• غالباً به دنبال مرکز توجه بودن هستند.
• ممکن است از ظاهر فیزیکی خود برای جلب توجه استفاده کنند.
• روابط آن‌ها اغلب سطحی است و ممکن است به سرعت صمیمی شوند، اما این صمیمیت فاقد عمق هیجانی واقعی است.
• اغلب در بیان احساسات خود اغراق می‌کنند، حتی اگر این احساسات ناپایدار و متغیر باشند.
• گفتار آن‌ها ممکن است بسیار نمایشی و مبهم باشد و فاقد جزئیات عینی.
• به شدت تحت تأثیر نظرات دیگران قرار می‌گیرند و ممکن است به سادگی متقاعد شوند، یا در برابر احساسات طرد شدن آسیب‌پذیر باشند.

همه این ویژگی‌ها می‌تواند منجر به مشکلات قابل توجهی در روابط بین فردی، شغلی، و اجتماعی افراد مبتلا شود.

اختلال شخصیت خودشیفته

اختلال شخصیت خودشیفته (Narcissistic Personality Disorder – NPD) با الگویی فراگیر از خودبزرگ‌بینی (در خیال یا رفتار)، نیاز به تحسین، و فقدان همدلی مشخص می‌شود که از اوایل بزرگسالی آغاز می‌شود. افراد مبتلا به این اختلال اغلب خود را بسیار مهم و منحصر به فرد می‌دانند، معتقدند که فقط افراد یا نهادهای خاص و والامقام می‌توانند آن‌ها را درک کنند یا باید با آن‌ها در ارتباط باشند. آن‌ها به شدت نیاز به تحسین و تأیید از سوی دیگران دارند و ممکن است در روابط خود به شدت استثمارگر باشند، به این معنی که از دیگران برای رسیدن به اهداف خود بهره‌کشی می‌کنند. این افراد معمولاً فاقد همدلی هستند و نمی‌توانند احساسات یا نیازهای دیگران را درک کنند یا با آن‌ها همدردی کنند. همچنین، آن‌ها اغلب به حسادت دچارند یا معتقدند دیگران به آن‌ها حسادت می‌کنند. رفتارهای خودخواهانه و بی‌توجهی به حقوق و احساسات دیگران، زندگی شخصی و حرفه‌ای این افراد را به شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد.

اختلال شخصیت اسکیزوتیپال

اختلال شخصیت اسکیزوتیپال (Schizotypal Personality Disorder – STPD) با الگویی فراگیر از ناراحتی شدید در روابط صمیمانه، تحریفات شناختی یا ادراکی، و رفتارهای نامتعارف مشخص می‌شود. افراد مبتلا به این اختلال غالباً افکار و عقاید عجیب و غریب دارند که ممکن است برای دیگران غیرقابل درک باشد. آن‌ها ممکن است تجربه‌های ادراکی غیرمعمول، مانند توهمات جسمی، داشته باشند یا به خرافات و قدرت‌های ماوراء طبیعی باور داشته باشند. این افراد معمولاً در برقراری روابط نزدیک با دیگران دچار مشکل هستند و به دلیل اضطراب اجتماعی شدید، تمایل به انزوای اجتماعی دارند. رفتارهای آن‌ها ممکن است غیرعادی یا نامتعارف به نظر برسد و ممکن است در ظاهر و پوشش خود نیز ویژگی‌های خاصی داشته باشند. این ویژگی‌ها می‌تواند به چالش‌های قابل توجهی در عملکرد اجتماعی و شغلی منجر شود و نیاز به حمایت در مسیر خودشناسی و درمانی مناسب دارد.

اختلال شخصیت وابسته

اختلال شخصیت وابسته (Dependent Personality Disorder – DPD) با الگویی فراگیر از نیاز مفرط به مراقبت شدن، که منجر به رفتار سلطه‌پذیر و چسبنده و ترس از جدایی می‌شود، مشخص می‌گردد. افراد مبتلا به این اختلال در تصمیم‌گیری‌های روزمره خود، حتی در مورد مسائل کوچک، دچار مشکل هستند و برای تأیید و راهنمایی به شدت به دیگران متکی هستند. آن‌ها غالباً در شروع پروژه‌ها یا انجام کارهای مستقل مشکل دارند، زیرا به توانایی‌های خود بی‌اعتمادند و می‌ترسند که اشتباه کنند. این افراد ممکن است تا جایی پیش روند که با نظرات دیگران، حتی اگر با خودشان مخالف باشند، موافقت کنند تا از عدم تأیید یا طرد شدن اجتناب ورزند. ترس شدید از تنها ماندن یا نیاز به تنها بودن، منجر به تحمل روابط ناسالم یا ماندن در موقعیت‌هایی می‌شود که به نفع آن‌ها نیست، فقط برای اینکه مورد حمایت قرار گیرند. این نیاز دائمی به اطمینان خاطر و حمایت، می‌تواند به روابط بین فردی آن‌ها آسیب برساند و مانع از استقلال و خودکفایی آن‌ها شود.